Być rodzicem sportowca - Wpływ rodziców na zaangażowanie dzieci w sport Drukuj Email
Wiedza - Lektura dla rodziców
niedziela, 17 października 2010 19:28
Spis treści
Być rodzicem sportowca
Wpływ rodziców na zaangażowanie dzieci w sport
Typy niepożądanych postaw rodzicielskich wobec uczestnictwa dzieci w sporcie
Podsumowanie i bibliografia
Wszystkie strony
Udostępnij


Wpływ rodziców na zaangażowanie dzieci w sport

Na rozwój psychiczny, a przede wszystkim społeczny, dziecka silny wpływ ma ideologia rodzinna, czyli układ wyobrażeń o świecie, postaw i oczekiwań członków rodziny (Tyszkowa 1985). Rodzina dostarcza, więc wielu wzorców zachowania, przeżywania i wartościowania wydarzeń, dzięki którym dziecko opracowuje i porządkuje swoje doświadczenia, również te spoza środowiska rodzinnego. To w domu rodzinnym przekazuje się wartości i kształtuje postawy wobec życia. Bliskie i intymne interakcje między członkami rodziny są niezwykle istotne, ponieważ w procesie komunikacji z rodzicami dziecko uczy się interpretowania swoich do-świadczeń. Rodzice, jako najważniejsze, bo pierwsze w kolejności, środowisko rozwojowe i wychowawcze, zarówno poprzez świadomą pracę wychowawczą, jak i oddziaływanie niezamierzone (wydarzenia mające miejsce w domu, stosunek rodziców do tych wydarzeń oraz wzajemne stosunki w rodzinie) wpływają na fizyczny, psychiczny i społeczny rozwój pociechy. Rodzina, kształtując osobowość i system wartości dziecka, decyduje o jego dążeniach życiowych i preferowanych wzorach sukcesu życiowego. Rodzice mają, więc również przemożny wpływ na podjęcie lub ewentualne zaniechanie przez syna lub córkę uczestnictwa w sporcie. Przekazywane przez nich wartości i wzorce przeżywania doświadczeń decydują o tym, jak dziecko postrzega i interpretuje swoją aktywność sportową. Rodzice, gdy stworzą dziecku możliwość zetknięcia się ze sportem, stają się odpowiedzialni nie tylko za to, jak bardzo ich pociecha angażuje się w tę aktywność, ale nawet za same wyniki małego sportowca.

Postrzeganie samego siebie w sporcie pozostaje pod ciągłym wpływem rodziców, gdyż dzieci traktują dorosłych, jako źródło informacji zwrotnej o swoich umiejętnościach. Rodzic zainteresowany aktywnością swojej pociechy, wspierający ją, choć niestresujący, pomagający w czerpaniu nauki nawet z porażek, wierzący w jego zdolności sprawia, że młody sportowiec odczuwa większą przyjemność ze swojej aktywności, chętnie kontynuuje przygodę ze sportem i odnosi na tym polu większe sukcesy. Sport umożliwia wykształcenie pożądanych cech fizycznych i psychicznych, lecz to właśnie dorośli mogą tę okazję zaprzepaścić, zniechęcając syna lub córkę do kontynuowania kariery sportowej.

Jeśli jednak dziecko postanowi nadal trenować, pozostaje pod nieustannym wpływem rodziców, rzutującym na jego postrzeganie samego siebie, motywację oraz na odczucia związane z doświadczeniami w sporcie. Badania wykazały, że 80% małych sportowców ma rodziców, którzy są obecni przynajmniej na trzech czwartych ich zawodów, przy czym 25% rodziców zjawia się na treningach pociechy minimum 2-3 razy w miesiącu (McPherson, Davidson 1980 za: Smoli 2001). Rodzice mają, więc okazję, jako jedni z pierwszych ocenić grę dziecka, poinformować go o jego umiejętnościach i postępach. Jeśli dodamy, że stanowisko dziecka w sprawie własnych zdolności, a także poziomu trudności na zawodach ściśle wiąże się z oceną tychże dokonaną przez rodziców, to zrozumiemy, jak bardzo aktywność małego sportowca poddana jest wpływom najbliższych.

Podstawowe pytania

Zgoda na uprawianie przez pociechę sportu może nieść wiele konsekwencji. Warto więc, aby każdy z rodziców przed podjęciem decyzji zastanowił się nad następującymi kwestiami (za: Smoli 2001).

 

  1. Czy rodzice są w stanie dzielić się swoim dzieckiem?

    Każdy sportowiec ćwiczy pod okiem swojego trenera, którego się słucha i którego darzy szacunkiem. Dziecko, dotychczas podziwiające tylko rodziców, teraz w ten sam sposób patrzy na trenera i widzi w nim autorytet. Rodzic nie tylko musi się z tym pogodzić, ale także sam obdarzyć trenera zaufaniem niezbędnym dla osoby, której powierza własne dziecko. Z dużą ostrożnością rodzic powinien podchodzić do podważania kompetencji trenera i słuszności jego decyzji, gdyż zrodzić to może jedynie niepotrzebne konflikty.
  2. Czy rodzic potrafi zaakceptować porażki swojego dziecka?

    Każde zawody sportowe niosą możliwość zarówno wygranej, jak i porażki. Ta druga jednak może być bardzo dotkliwa dla małego zawodnika. W takiej sytuacji rodzic powinien podtrzymać na duchu swoje dziecko i pomóc dostrzec w tym doświadczeniu pozytywne aspekty. Dzięki temu zawód zmienia się w samoakceptację. Także sam rodzic powinien umieć zaakceptować to, że jego dziecku tym razem się nie udało. Pokazując swoje zakłopotanie, wstyd lub złość, może tylko spotęgować smutek dziecka.
  3. Czy rodzice potrafią nauczyć dziecko samokontroli?

    Rodzice są ważnymi modelami dla zachowań dziecka. Jeśli ojciec lub matka często traci nad sobą kontrolę, ich dziecko również będzie skłonne do wybuchów złości, a także ubogiej samodyscypliny. Te cechy są w sporcie bardzo ważne, jeśli zawodnik nie "odziedziczy" ich po rodzicach, to trenerowi bardzo trudno będzie je wpoić dziecku.
  4. Czy rodzice są w stanie poświęcić swojemu dziecku trochę czasu?

    Obecność rodziców na zawodach dziecka jest bardzo ważna, jednak nie zawsze możliwa. Każdy rodzic powinien mu uczciwie powiedzieć, jak często może się na nich zjawiać. Jeśli matka lub ojciec są bardzo zapracowani, jednak chcą wspierać swoją pociechę w aktywności sportowej, to zamiast dawać niemożliwe do spełnienia obietnice, że przyjadą na zawody, mogą po prostu rozmawiać ze swym dzieckiem na temat jego postępów i doświadczeń z gry.
  5. Czy rodzice umieją pozwolić dziecku podejmować własne decyzje?

    Dziecko przez udział w sporcie uczy się radzenia sobie z trudnymi sytuacjami oraz odpowiedzialności za własne czyny, coraz częściej również wyraża swoje zdanie, niejednokrotnie odmienne od zdania rodziców. Tym z kolei trudno jest się pogodzić z dorastaniem pociechy. Jednak w sprawach dotyczących sportu warto dać dziecku więcej swobody w podejmowaniu decyzji, dzięki czemu będzie ono bardziej dojrzałe i samodzielne.


Postawy rodzicielskie

Modele postaw rodzicielskich tworzyło wielu psychologów, m.in. Anna Roe (1957, za: Schaefer 1961), Schaefer (1959, w: Schaefer 1961; Schaefer, Lauterbach 1965).
Postawa rodzicielska to tendencja do zachowywania się w stosunku do dziecka w pewien specyficzny sposób (Ziemska 1973). Na każdą postawę składa się wymiar myślowy (wyrażany słownie pogląd o dziecku), działanie (czynne zachowanie wobec dziecka) oraz wymiar uczuciowy, złożony zarówno z zachowania, jak i z wypowiedzi rodziców.

Postawy rodziców wobec dziecka w ogromnej mierze decydują o stylu wychowania, a także o doborze i skuteczności środków wychowawczych. Oznacza to, że identyczne środki wychowawcze mogą przynosić odmienne rezultaty, zależnie od emocjonalnych postaw stosujących je rodziców. To właśnie postawa matki i ojca wobec pociechy warunkuje sposób pełnienia funkcji wychowawczych przez rodzinę, a także wyniki oddziaływań obojga rodziców na dziecko. Postawy rodzicielskie wpływają nie tylko na styl wychowania w rodzinie, ale i na rodzaj więzi uczuciowych między jej członkami, a w rezultacie na atmosferę życia rodzinnego.

Granica między klimatem pozytywnie oddziałującym na rozwój dziecka a klimatem negatywnie wpływającym jest płynna, jednak choćby intuicyjnie orzec można, że atmosferę "dobrą" charakteryzuje miłość, ciepło, serdeczność, tolerancja, zaufanie oraz szacunek. Natomiast zła atmosfera jest jej przeciwieństwem, a więc brakuje w niej wymienionych właściwości lub po prostu są one niedostatecznie nasilone. Skutki stosunku rodziców do ich dzieci są więc bardzo rozległe, warto zatem przyjrzeć się rodzajom postaw rodzicielskich, które wpływają zarówno korzystnie, jak i negatywnie na klimat w rodzinie.